همه چیز در مورد روز جدید موسمی

همه چیز در مورد روز جدید موسمی

روز جدید طی هفته گذشته سامانه پرفشار و بارش باران موسمی از جنوب شرق وارد کشور شد و اثرات متفاوتی برجای گذاشت. از یک سو سازنده بود زیرا بر بسیاری از سرزمین های کم آب ایران و تالاب های تشنه آن بارید و سیل به بار آورد، اما از سوی دیگر ویرانگر بود زیرا سیل رواناب جان و مال بسیاری را از بین برد.

حال سوال اینجاست؛ مکانیسم این سامانه بارشی چیست؟

سیستم های بارشی جهان و ایران متنوع است. یکی از آنها این سامانه منشأ گرفته از اقیانوس هند است که مخصوص فصول گرم سال بهار و تابستان است. این منظومه گرمسیری موسمی نامیده می شود.

همه سیستم های بارشی ناشی از حرکت باد یا هوا هستند. باد ناشی از اختلاف فشار در جو است. یکی از مهمترین پدیده های جوی در فلات ایران بادهای 120 روزه سیستان است که از اردیبهشت آغاز و تا شهریور ادامه دارد. برای درک منظومه موسمی، بادهای سیستان را در نظر بگیریم، زیرا در مکانیسم ایجاد آنها تفاوتی وجود ندارد. دو نظریه در مورد چگونگی ایجاد بادهای 120 روزه وجود دارد. نظریه دوم مربوط به منسون است که در پایان بحث به آن باز خواهم گشت. اما نظریه اول معتقد است که این پدیده ناشی از اختلاف فشار بین دو منطقه مرطوب شمال خزر و خشکی جنوب شرقی است.

انتهای بیابان بایر لوث در جنوب شرقی است. در فصول گرم سال تابش پرانرژی خورشید باعث تشکیل هوای گرم در این ناحیه می شود. هوای گرم کم تراکم، سبک و بالا آمده و ناحیه کم فشاری را بر فراز استان سیستان و بلوچستان ایجاد می کند.

در نقطه مقابل، نزدیک دریای خزر، هوای خنک، مرطوب و متراکم، ناحیه ای پرفشار را بر روی کمربند سبز شمالی می راند. این اختلاف فشار و خلاء ایجاد شده یک موتور مکش طبیعی قدرتمند ایجاد می کند که هوای فشرده را از شمال به جنوب شرقی پمپ می کند. این سامانه به سمت مناطق جنوبی البرز حرکت کرده و خنک است اما پس از عبور از مناطق کویری مرکز و شرق کشور و جذب گرما به جوی سوزان تبدیل می شود. چند دهه پیش که حقابه هیرمند در ایران برجسته بود و هامون پر آب بود، شب ها گرمای جوی گذرا از تالاب وسیع بیرون می رفت و باد سوزان مانند نسیمی ساکنان این استان را خنک می کرد و شب های دل انگیزی برپا می شد. برای زابل و زاهدانی ها. حالا به سیستم مونسون برگردیم!

واژه موسمی از کلمه عربی «موسام» به معنای فصل گرفته شده است. سیستم های موسمی اساساً بادهای فصلی هستند که با تغییر فصل تغییر جهت می دهند. به همین دلیل به آنها بادهای دوره ای یا موسمی می گویند. بادهای موسمی در تابستان از دریا به خشکی و در زمستان از خشکی به دریا می وزند.
جهت حرکت باد همیشه از ناحیه سرد یا پرفشار به ناحیه گرم یا کم فشار است. در تابستان دریا خنک تر از خشکی و در زمستان خشکی از دریا خنک تر است. (دلیل آن به ظرفیت حرارتی بالای آب نسبت به خاک مربوط می شود).

  دیدار با شهدا انگیزه خدمتگزاری را تقویت می کند/ اجرای طرح «تشکر» در مازندران

بادهای موسمی در گذشته بسیار مهم و حائز اهمیت بودند، زیرا این بادها توسط بازرگانان و ملوانان هنگامی که از کشتی های بادبانی برای حرکت از مکانی به مکان دیگر استفاده می کردند، استفاده می کردند.

اگرچه منظومه مونسون در شبه قاره هند، آفریقای مرکزی-غربی، استرالیا، آسیای جنوب شرقی و سواحل اقیانوس آرام آمریکای مرکزی وجود دارد، اما در شبه قاره هند از اهمیت بیشتری برخوردار است زیرا شرایط آب و هوایی هند و آسیای جنوب شرقی را تعیین می کند.

دو نوع بادهای موسمی در هند وجود دارد. بادهای موسمی جنوب غربی در تابستان و بادهای موسمی شمال شرقی در زمستان.

اولی به دلیل تشکیل یک سیستم کم فشار قوی بر فراز فلات تبت است و دومی نتیجه سلول های فشار بالا است که بر روی فلات سیبری و تبت تشکیل می شوند.

مکانیسم ایجاد سامانه موسمی تابستانی

در طول ماه‌های تابستان، نور خورشید سطح زمین و اقیانوس‌ها را گرم می‌کند، اما دمای زمین به دلیل ظرفیت گرمایی کمتر آن، سریع‌تر افزایش می‌یابد. با گرم شدن سطح زمین، هوای بالای آن منبسط می شود و ناحیه ای با فشار کم ایجاد می کند. در همین حال، اقیانوس خنک تر از خشکی باقی می ماند، بنابراین هوای بالای آن فشار بیشتری را حفظ می کند. از آنجایی که بادها از مناطق پرفشار به مناطق کم فشار می‌روند، این کمبود فشار باعث می‌شود که باد از اقیانوس به سمت خشکی می‌وزد. این سیستم هوای مرطوب را از اقیانوس هند، دریای عرب و خلیج بنگال که مملو از بخار آب است به شبه قاره می آورد. به همین دلیل است که باران های موسمی تابستان بسیار می بارد.

زمان فعالیت سامانه موسمی تابستان

سیستم موسمی تابستانی هند به طور کلی از ژوئن تا سپتامبر (اواسط ژوئن تا اواسط اکتبر) عمل می کند و مناطق وسیعی از غرب و مرکز هند بیش از 90٪ دریافت می کنند و جنوب و شمال غربی هند 50-75٪ از کل بارندگی سالانه خود را در طول سال دریافت می کنند. این دوره انجام می دهند.

به طور کلی بین 200 تا 300 میلی متر میانگین بارندگی ماهانه در سراسر کشور ناشی از این سامانه است. بیشترین بارندگی در تیر و مرداد مشاهده می شود.

کدام کشورها تحت تاثیر سیستم موسمی هستند؟

در اواخر زمستان، هوای گرم و مرطوب جریان موسمی از جنوب غربی اقیانوس هند به کشورهایی مانند هند، سریلانکا، بنگلادش و میانمار می‌وزد. بادهای موسمی تابستان هوای مرطوب و باران های شدید را به این مناطق می آورد. کشورهای همسایه شبه قاره در شرق و غرب مانند تایلند، ویتنام، کامبوج، لائوس، پاکستان، افغانستان، ایران و کشورهای عربی خلیج فارس نیز پیوسته تحت تأثیر این سامانه قرار دارند.

سیستم مونسون چه ویژگی هایی دارد؟
باران های ناشی از این سیستم عمدتاً دارای ویژگی های زیر است:
– نامنظم هستند.

– غیر قابل پیش بینی هستند، گاهی زود باران می بارد، گاهی دیر.
– اغلب منجر به سیل یا خشکسالی می شود.

– توزیع آنها نابرابر است. برخی از مناطق دچار آبگرفتگی و در برخی نقاط بارش خفیف است. (برخی مناطق بیش از 200 سانتی متر بارندگی دارند و از سیل رنج می برند، در حالی که برخی مناطق کمتر از 50 سانتی متر در سال بارندگی دارند و شرایط نیمه بیابانی را تجربه می کنند).

  تربیت نسل مؤمن و انقلابی رسالت اصلی آموزش و پرورش است

دوشاخه شدن منظومه موسمی تابستانی

منظومه موسمی تابستانی یا جنوب غربی به دلیل عوامل توپوگرافی به دو شاخه تقسیم می شود. هنگامی که بادهای موسمی جنوب غربی به رشته کوه گات برخورد می کند، به دو قسمت تقسیم می شود. شعبه دریای عرب و شعبه خلیج بنگال. اولی بسیار قوی تر از دومی است.

شاخه سامانه از دریای عرب به دلیل برخورد با گات غربی در ایالت ساحلی کرالا نیروی بالابر لازم را دریافت می کند و در نتیجه بالا آمدن آن، انرژی و دمای آن کاهش می یابد، فرآیند تراکم و بارندگی صورت می گیرد. محل در منطقه اول شاخه دوم بر فراز خلیج بنگال از آسام می گذرد و به هیمالیاهای شرقی برخورد می کند.

جالب توجه است که در طول منظومه موسمی جنوب غربی، ایالت تامیل نادو، واقع در بخش شرقی نوک جنوبی شبه قاره، خشک می ماند زیرا در ناحیه سایه توده های باران قرار دارد. البته این ایالت در زمستان به دلیل منظومه موسمی شمال شرقی هوای بارانی دارد.

سیستم موسمی شمال شرقی یا زمستان شبه جزیره ای

در طول زمستان، سلول های فشار قوی در جنوب اقیانوس هند به سمت غرب مهاجرت می کنند و ضعیف می شوند و اختلاف دمای بین اقیانوس و شبه قاره کاهش می یابد.

از سوی دیگر، سلول های فشار بالا بر فراز فلات تبت و سیبری تشکیل می شوند. این اختلاف فشار مبنای ایجاد سامانه موسمی شمال شرقی را فراهم می کند. این سیستم بارندگی را به سواحل جنوب شرقی کشور (ایالت های تامیل نادو و سیماندرا) می آورد.

اثرات اقتصادی سیستم تابستانی

لازم به ذکر است که اقتصاد هند و آسیای جنوب شرقی وابستگی زیادی به سامانه موسمی تابستانی دارد. بسیاری از مناطق این کشورها سیستم آبیاری وسیعی در اطراف دریاچه ها، رودخانه ها یا مناطق ذوب برف ندارند و منابع آب زیرزمینی آنها کم عمق است.

بادهای موسمی تابستان چاه ها و سفره های زیرزمینی را در بقیه سال پر می کند و به کشاورزی رونق می بخشد. برنج و چای از جمله محصولاتی هستند که به سیستم موسمی تابستان متکی هستند. تولید لبنیات و دامداری هند نیز به این سیستم وابسته است و آن را به بزرگترین تولید کننده شیر در جهان تبدیل کرده است. صنعت در هند و آسیای جنوب شرقی نیز به موسمی تابستان متکی است. آب جمع‌آوری‌شده در طول موسمی، نیروگاه‌های برق آبی را تغذیه می‌کند و مقدار زیادی برق در منطقه تولید می‌شود.
زمانی که سیستم موسمی تابستانی با تاخیر یا ضعیف مواجه شود، اقتصاد منطقه آسیب می بیند. افراد کمتری می توانند از خود مراقبت کنند و مشاغل بزرگ کشاورزی محصولی برای فروش ندارند. دولت ها باید مواد غذایی وارد کنند. برق گران تر می شود، که گاهی اوقات توسعه را به شرکت های بزرگ و افراد ثروتمند محدود می کند. به همین دلایل است که سیستم موسمی تابستانی را “وزیر دارایی واقعی هند” می نامند!

  1000 بنگاه صنعتی راکد در کشور احیا می شود

آسیب ناشی از سیستم موسمی

بادهای موسمی تابستانی می تواند خسارات گسترده ای ایجاد کند. ساکنان مناطق شهری مانند بمبئی به خیابان هایی عادت کرده اند که هر تابستان تقریبا نیم متر آب دارند. با این حال، زمانی که بادهای موسمی تابستانی قوی‌تر از حد انتظار باشد، سیل‌ها می‌توانند منطقه را ویران کنند. در شهرهایی مانند بمبئی، کل محله ها را می توان زیر آب برد. در نواحی روستایی، رانش گل می تواند روستاها را غرق کند و محصولات کشاورزی را از بین ببرد. در سال 2005، سیل در ایالت های گجرات و ماهاراشترا بیش از هزار کشته بر جای گذاشت.

تأثیر ایران بر منظومه موسمی تابستانی

به دلیل وجود رشته کوه مرتفع هیمالیا، بیشترین منطقه آسیب دیده، سامانه شبه قاره هند است، اما اگر سامانه موسمی هند بسیار فعال شود و رطوبت زیادی داشته باشد، به سمت عرض های جغرافیایی شمالی و غربی حرکت کرده و از مسیر وارد ایران می شود. جنوب شرقی و به استان هایی مانند کرمان و هرمزگان. ، فارس، یزد و اصفهان نیز بارندگی خواهند داشت اما در صورت کم شدن رطوبت گذرا به دلیل تشکیل ابرهای جوشان نازکتر، این مناطق با طوفان گرد و غبار و افزایش نسبی دما مواجه خواهند شد. امسال که قدرت این سامانه دو برابر شد، بسیاری از نقاط فلات ایران زیر بارندگی های سیل آسای ناشی از آن قرار گرفت. خشکی بیش از حد زمین و نبود پوشش گیاهی مناسب در این مناطق منجر به روان آب و سیلاب های ویرانگر شد.
باران مهم نیست که چه شکلی به خود بگیرد، به قول سعدی «در طبیعت لطیفش تفاوتی نیست» زیرا «در باغ لاله می روید و در مرغزار می روید». بیشتر خسارات و خسارات جانی و مالی ناشی از بارندگی ناشی از دست اندازی انسان و سوء استفاده از طبیعت است. تخریب جنگل ها و مراتع و تبدیل آنها به خاک پوسیده، تصرف سواحل، مسیرها و جاده های دره ها و رودخانه ها و ساخت و سازهای بی رویه بدون ارزیابی زیست محیطی است که باران رحمت را به رودخانه آبی وحشی انتقام تبدیل می کند.

از این شرح یک نکته باقی می ماند; یکی از دلایل ایجاد بادهای 120 روزه در سیستان ذکر شد. اما برخی معتقدند که این جریان جوی ناشی از منظومه موسمی تابستان هند است. بدین ترتیب بر اثر سامانه موسمی، یک سیستم فشار قوی در شمال افغانستان ایجاد می شود که رطوبت خود را از دست داده است. همزمان، یک سیستم فصلی از نوع حرارتی کم فشار در دشت زابل در حال شکل گیری است. این بادها به دلیل اختلاف فشار هوا در ارتفاعات افغانستان و دشت سیستان ایجاد می شود. توپوگرافی دشت زابل و همچنین ارتفاعات پنگان در غرب و ارتفاعات بابایی در شمال شرقی این دشت، کانالی طبیعی ایجاد کرده و باعث افزایش سرعت این بادها می شود.

دیدگاهتان را بنویسید